Giờ sao địa phương cho biết điều gì?

Vì sao có một đồng hồ khác?

Đồng hồ thường theo ngày Mặt Trời trung bình 24 giờ. Trong thời gian đó, Trái Đất không chỉ quay một vòng so với sao: nó còn đi trên quỹ đạo và cần quay thêm gần một độ để Mặt Trời lại qua cùng kinh tuyến.

Một vòng sao gần 23 giờ 56 phút 4 giây. Giờ sao vì vậy đi nhanh hơn gần bốn phút mỗi ngày, cộng thành khoảng một ngày sau một năm. Trong khoảng 365,25 ngày Mặt Trời có khoảng 366,25 ngày sao. Đây là quy mô trung bình, không khẳng định Trái Đất luôn quay đều tuyệt đối.

Đọc giờ sao bằng xích kinh

Về hình học, đó là góc giờ của điểm xuân phân. LST bằng RA của thiên thể trên kinh tuyến trên:

• LST khoảng 5 h 35 min cho vùng đai Orion gần kinh tuyến. Ba sao đai có RA hơi khác nên không qua cùng một giây.
• Một sao qua trên khi LST và RA phù hợp của nó bằng nhau.
• Hiệu hai giá trị là góc giờ, cho biết sao còn ở đông hay đã sang tây theo quy ước.

Thêm vĩ độ, xích vĩ mới có vị trí chân trời. Kính ngàm xích đạo và vòng giờ dùng quan hệ này. Các sao cùng kinh tuyến không cùng độ cao; tại Việt Nam chúng cũng có thể ở hai phía bắc, nam của thiên đỉnh.

Một tháng sau, cùng LST tới sớm cỡ hai giờ trên đồng hồ, giải thích dịch mùa của bầu trời. Quanh phân tháng 9, nửa đêm Mặt Trời thật có LST gần 0 h; quanh phân tháng 3 gần 12 h. Không lấy quan hệ đó làm đúng 00:00 theo giờ múi bất kể kinh độ.

Những yếu tố quyết định

Thời điểm quyết định góc quay; tính chính xác dùng ngày liên tục và UT1 phù hợp, không chỉ ngày lịch. Giờ sao Greenwich là giá trị tham chiếu ở kinh tuyến 0°. Một khoảnh khắc có một giá trị Greenwich, còn giờ sao địa phương thêm góc kinh độ.

Đi về đông, LST tiến trước; về tây chậm, quy về vòng 24 giờ. 15° kinh độ ứng với một giờ sao. Múi giờ dân dụng không đổi quan hệ ấy. Hà Nội và Hạ Long có thể dùng chung UTC+07:00 mà vẫn có LST khác do kinh độ.

Độ bất đều Trái Đất quay và chuyển động điểm phân là các hiệu ứng nhỏ cần ở độ chính xác cao. Một đồng hồ nguyên tử ổn định không tự là phép đo góc quay thực nếu không có thông tin nối hai thang.

Giờ sao trung bình và biểu kiến

Tham chiếu điểm phân trung bình cho giờ sao trung bình; thêm chương động cho giờ sao biểu kiến. Phương trình điểm phân mô tả chênh nhỏ, thường dưới cỡ 1,2 giây thời gian. Ở mức giây cung nó đáng kể.

UT1 gắn với góc quay, UTC là thời gian dân dụng nguyên tử. Quy tắc cũ giữ chênh dưới 0,9 giây bằng giây nhuận không phải cam kết vĩnh viễn. Theo Nghị quyết 5 CGPM năm 2026, từ 20 tháng 5 năm 2027 là khuôn khổ UTC liên tục với giới hạn chênh UT1−UTC tối đa 3.600 giây. Điều đó không tạo một bước nhảy một giờ ngay hôm ấy.