Tọa độ và thời gian
Xích kinh và xích vĩ: đọc kinh vĩ độ của thiên cầu
Giải thích ngắn gọn
Xích vĩ đo góc bắc–nam so với xích đạo trời. Xích kinh đếm về đông từ điểm xuân phân, thường ghi bằng giờ, phút, giây. Đây là đơn vị góc liên quan Trái Đất quay, không phải giờ dân dụng. Apphemeride cho hai tọa độ cùng góc giờ theo thiên thể.
Một lưới như trên địa cầu
Kéo xích đạo và trục quay Trái Đất tới thiên cầu sẽ có xích đạo trời và hai cực. Xích vĩ, ký hiệu δ, giống vĩ độ: +90° bắc, 0° xích đạo, −90° nam. Có thể chia thành phút và giây cung. Polaris khoảng +89,3°, Sirius khoảng −16,7°; số chính xác phụ thuộc ngày và hệ.
Xích kinh, α hoặc RA, giống kinh độ nhưng không có Greenwich làm gốc. Điểm xuân phân là nơi Mặt Trời qua xích đạo từ nam lên bắc vào phân tháng 3. Từ đó đếm về đông tới 24 giờ vòng.
Các tọa độ không tự nói bạn phải nhìn hướng chân trời nào lúc này; chúng cần được nối với nơi đứng và sự quay của Trái Đất.
Giờ góc thay vì độ
Một vòng 360° chia 24 giờ, nên một giờ xích kinh là 15°. Sao có RA 6 h thường qua kinh tuyến trên sau sao RA 0 h khoảng sáu giờ sao, trong cùng hệ và nếu bỏ các thay đổi nhỏ.
| Đơn vị RA | Đơn vị góc |
|---|---|
| 1 giờ thời gian | 15° |
| 1 phút thời gian | 15 phút cung |
| 1 giây thời gian | 15 giây cung |
Một giây RA khác một giây cung xích vĩ. Cơ sở dữ liệu đôi khi ghi RA bằng độ; đó vẫn là cùng hướng. Gần cực, các vòng giờ hội tụ nên cùng chênh RA cho khoảng cách thực nhỏ hơn ở xích đạo trời. Không dùng RA trừ đơn giản để đo khoảng tách hai sao bất kỳ.
Tới chân trời địa phương
Giờ sao địa phương cho biết xích kinh đang ở kinh tuyến trên. Kinh tuyến là cả vòng qua bắc, thiên đỉnh, nam, không chỉ một điểm nam.
Khi giờ sao bằng RA phù hợp của thiên thể, góc giờ bằng 0 và có qua kinh tuyến trên. Theo quy ước có dấu, dương ở tây nghĩa là đã qua; âm ở đông nghĩa là chưa qua. Nếu phần mềm dùng khoảng 0–24 giờ thay cho số âm, cùng vị trí có cách ghi khác.
Vĩ độ và xích vĩ quyết định độ cao lúc đó. Tại Hà Nội, Hạ Long, sao có xích vĩ lớn hơn vĩ độ có thể cao nhất ở bắc, sao thấp hơn ở nam. Đừng coi góc giờ 0 tự đồng nghĩa phương vị 180°.
Vì sao tọa độ sao vẫn đổi?
Tuế sai và chương động thay hướng xích đạo cùng điểm phân. Chuyển động riêng đổi hướng thật của sao. Các hành tinh và trăng còn đổi nhanh theo quỹ đạo.
Phải phân biệt mốc thời gian của vị trí, điểm phân tham chiếu của lưới và toàn bộ hệ quy chiếu. J2000.0 là một mốc chuẩn; không phải mọi sao được đo đúng ngày ấy hoặc ICRS hoàn toàn đồng nghĩa hệ điểm phân J2000. So dữ liệu cùng quy ước giúp tránh sai hướng khi điều khiển kính.
Xem trong Apphemeride
Xem trong Apphemeride
Thẻ xích đạo có xích kinh, xích vĩ, góc giờ. Mặt Trời, Mặt Trăng, hành tinh có so tham chiếu J2000 và ngày; sao cho vị trí theo ngày có xét chuyển động riêng, tuế sai. Không suy ra sao nào cũng có bảng so hai mốc hoặc thẻ hoàng đạo.
Giờ sao trên thanh vị trí và các thời điểm mọc–qua kinh tuyến–lặn nối số với quan sát. Lưới xích đạo trên bản đồ thống nhất hệ ngày với vị trí. Dữ liệu Mặt Trời–Mặt Trăng cơ bản miễn phí; sao, hành tinh và lưới thuộc bản đầy đủ. Xem trang có tọa độ xích đạo.
Câu hỏi thường gặp
Giờ RA đổi sang độ thế nào?
24 giờ là 360°. Một giờ là 15°, một phút thời gian là 15 phút cung, một giây thời gian là 15 giây cung. Đó là đơn vị góc, không phải giờ đồng hồ tại Việt Nam.
Xích vĩ âm có nghĩa gì?
Phía nam xích đạo trời. Sirius khoảng −16,7° vẫn thấy từ miền bắc Việt Nam. Sao quá nam có thể không bao giờ mọc tùy vĩ độ; dấu âm không có nghĩa luôn dưới chân trời.
Tại sao dùng giờ cho xích kinh?
Nó nối trực tiếp với sự quay Trái Đất và giờ sao. Khi giờ sao địa phương bằng RA, thiên thể tới kinh tuyến trên. Đây là quan hệ thực hành hữu ích với kính ngàm xích đạo.
Điểm xuân phân là gì?
Giao điểm xích đạo trời–hoàng đạo nơi Mặt Trời qua từ nam lên bắc tháng 3. Là gốc truyền thống RA và kinh độ hoàng đạo. Tuế sai làm nó trôi qua sao nền; tên điểm không đồng nghĩa một sao hay cung cố định.
Hướng dẫn liên quan
Tính năng
- Trang thiên thể – Dữ liệu chi tiết của Mặt Trời, Mặt Trăng, hành tinh và sao.
- Thuật ngữ thiên văn
