Mặt Trăng mọc và lặn lúc nào? Hiểu giờ cùng hướng nhìn

Vì sao ngày sau mọc muộn hơn?

Sau khoảng 24 giờ, Mặt Trời gần trở lại cùng vị trí nhưng Mặt Trăng không theo đúng nhịp đó. Nó tiến về đông so với Mặt Trời trung bình khoảng 12,2° mỗi ngày; so với sao nền tốc độ khác đôi chút. Trái Đất cần quay thêm để bắt kịp hướng này.

Trong tháng giao hội trung bình 29,53 ngày, Mặt Trăng có ít hơn Mặt Trời khoảng một vòng qua kinh tuyến, cho chu kỳ trở lại trung bình cỡ 24 giờ 50 phút. Khoảng giữa hai lần mọc thực tế còn bị xích vĩ và góc chân trời làm thay đổi; không phải ngày nào cũng đúng 50 phút.

Nếu một lần mọc gần nửa đêm, lần sau có thể rơi sau ranh giới ngày tiếp theo. Khi đó có ngày lịch không có lần Mặt Trăng mọc, hoặc tương tự không có lần lặn. Điều ấy không có nghĩa Mặt Trăng biến mất cả ngày. Tại vĩ độ cao còn có những giai đoạn không mọc hoặc không lặn do hình học khác, nên không dùng một lịch đếm cố định cho mọi nơi.

Hiệu ứng trăng mùa gặt

Độ muộn thay đổi vì Mặt Trăng không chỉ dịch ngang mà còn đổi vị trí bắc–nam trên bầu trời. Khi đường quỹ đạo biểu kiến gặp chân trời đông theo góc thuận lợi, dịch chuyển ngày sau phần lớn sang ngang và lần mọc chỉ muộn ít.

Ở vĩ độ bắc trung bình quanh trăng tròn gần phân tháng 9, nhiều tối liên tiếp có khoảng muộn nhỏ; tại Trung Âu đôi khi cỡ 20–30 phút. Ánh trăng sớm nối tiếp hoàng hôn từng giúp hoạt động mùa gặt, tạo tên Harvest Moon. Mùa xuân có thể cho chênh hơn một giờ. Bán cầu nam đảo mùa, vĩ độ cao làm khác biệt mạnh hơn.

Hà Nội và Hạ Long ở vĩ độ nhiệt đới, nên không gán nguyên số phút Trung Âu cho dịp Trung thu. Hãy đọc giờ thực từng tối và chân trời địa phương. Tết Trung thu là dịp theo lịch truyền thống, không phải định nghĩa hiệu ứng hình học hay thời điểm tròn chính xác.

Định nghĩa mọc và vai trò của thị sai

Mọc chuẩn tính khi mép trên đạt chân trời lý tưởng. Khúc xạ nâng ảnh gần chân trời khoảng nửa độ. Thị sai lại khiến Mặt Trăng nhìn từ mặt đất thấp hơn so với hướng địa tâm ở gần chân trời, với quy mô có thể gần một độ; nó lớn hơn và ngược chiều đóng góp khúc xạ trong so sánh này.

Xích vĩ còn làm điểm mọc dịch qua phía bắc hoặc nam của hướng đông trong tháng. Trăng tròn ở phía đối diện Mặt Trời nên thường cao hơn trong mùa đông bắc so với mùa hè, nhưng ở vùng nhiệt đới có thể qua kinh tuyến phía bắc hoặc nam. Không mặc định mọi cung trăng chạy thấp phía nam.

Nhà cao ở Hà Nội, đảo và núi đá ở Hạ Long có thể làm lần thấy đầu tiên muộn hơn giờ chân trời chuẩn. Độ cao người quan sát không tự mô tả các vật cản đó.

Quan sát và chụp trăng mọc

Trăng thấp thường ngả cam vì đường ánh sáng qua nhiều không khí làm mất phần xanh. Màu là hiệu ứng quang học thực, còn cảm giác đĩa khổng lồ gần chân trời chủ yếu là ảo giác Mặt Trăng. Cùng tiêu cự và tỷ lệ ảnh, nó không lớn hơn khi thấp; khoảng cách từ người quan sát có thể làm đĩa hơi nhỏ hơn.

Chuẩn bị giờ, phương vị và độ cao của chân trời thật. Chọn trước điểm đứng để trăng xuất hiện gần mép đảo hay đường mái phù hợp, nhưng chừa thời gian vì mù có thể che đĩa cho tới khi lên cao. Một lần trăng gần tròn mọc sau hoàng hôn khi trời còn sáng dư giúp cân bằng cảnh; điều kiện cụ thể cần kiểm tra từng ngày.