Siêu trăng: Mặt Trăng gần hơn trông lớn đến mức nào?

Quỹ đạo elip và hai điểm xa gần

Mặt Trăng không đi trên đường tròn cố định. Cận địa và viễn địa thay đổi giữa các vòng vì lực hút Mặt Trời liên tục làm nhiễu quỹ đạo. Hai lần cận địa cách trung bình khoảng 27,55 ngày, khác tháng giao hội 29,53 ngày.

Khoảng cách tâm Trái Đất–tâm Mặt Trăng dao động tổng thể khoảng 356.000–407.000 km. Những cực trị gần hoặc xa rõ nhất thường liên quan cấu hình trăng mới hoặc tròn. Vì chu kỳ khác nhau, các lần tròn gần cận địa dịch dần qua mùa, gần lặp sau khoảng 14 tháng.

Theo các ngưỡng phổ biến, thường có nhóm vài lần tròn liên tiếp được gọi siêu trăng rồi một khoảng không có. Không phải mọi tháng đều cùng khoảng cách hoặc mỗi năm có đúng một lịch đếm duy nhất.

Lớn hơn bao nhiêu?

Đường kính góc tăng khi khoảng cách giảm. So hai cực trị gần nhất và xa nhất, trăng tròn có thể lớn hơn khoảng 14% về đường kính. Đĩa rộng hơn theo hai chiều nên diện tích và tổng lượng sáng có thể tăng khoảng 30%.

Hai tỷ lệ này không phải so với một trăng tròn trung bình. So trung bình, chênh đường kính có thể chỉ cỡ 7–8%. Đường kính góc dao động khoảng 29,4–33,5 phút cung. Một ngón út đưa thẳng tay ước lượng cỡ 1°, gần hai đường kính trăng, nhưng kích thước tay mỗi người khác.

Cần giữ rõ đường kính và diện tích. Một tiêu đề “lớn hơn 30%” có thể đang nói diện tích hay độ sáng chứ không phải chiều ngang đĩa.

Mắt thường có nhận ra không?

Không có ảnh đặt cạnh để so, cảm giác rất khó đánh giá. Trăng thấp gần đảo hoặc nhà thường trông khổng lồ do ảo giác, dù khoảng cách cận địa không đặc biệt. Không nên dùng cảm giác đó để tự xác định siêu trăng.

Bạn có thể chụp siêu trăng và trăng nhỏ vài tháng sau bằng cùng máy, cùng tiêu cự, rồi giữ đúng tỷ lệ. Ở Hà Nội hoặc Hạ Long, độ trong và mù có thể làm độ sáng cảm nhận khác rất nhiều; chọn điều kiện so hợp lý. Trên cảnh tối, khác biệt lượng sáng đôi khi dễ nhận hơn kích thước.

Trăng mới hoặc tròn gần cận địa làm lực thủy triều mạnh hơn đôi chút. Mực nước thật còn tùy chế độ thủy triều, bờ vịnh, gió và bão; siêu trăng riêng lẻ không phải dự báo ngập hay thiên tai. Không áp một quy tắc hai lần triều mỗi ngày cho mọi vùng bờ biển Việt Nam.

Một tên không có ngưỡng thống nhất

Siêu trăng là tên phổ biến, không phải phân loại có ranh giới được mọi nhà thiên văn chấp nhận. Có cách dùng phần gần nhất của quỹ đạo, cách khác dùng ngưỡng khoảng cách cố định. Số lần trong năm vì vậy có thể khác giữa các nguồn.

“Trăng tròn gần cận địa” rõ hơn về vật lý. Syzygy gần cận địa còn có thể nói cấu hình trăng mới, không chỉ tròn. Trăng nhỏ là tên đối ứng cho lần tròn gần viễn địa.