Nhật thực hình khuyên: khi nào có vành sáng thay toàn phần?

Sự gần bằng nhau về kích thước góc

Mặt Trời lớn hơn Mặt Trăng khoảng 400 lần về đường kính, cũng xa hơn cỡ 400 lần. Vì thế cả hai trông rộng gần nửa độ. Sự bằng nhau chỉ gần đúng vì khoảng cách thay đổi.

Khoảng cách tâm Mặt Trăng tới Trái Đất biến thiên tổng thể khoảng 356.000–407.000 km, tạo đường kính góc khoảng 29,4–33,5 phút cung, chênh hai cực trị gần 14%. Khoảng cách Trái Đất–Mặt Trời ít thay đổi hơn: gần đầu tháng 1 và xa đầu tháng 7; đường kính Mặt Trời khoảng 31,5–32,5 phút cung, hơn 3% khác biệt.

Do khoảng đường kính trăng có lúc nhỏ hơn, có lúc lớn hơn Mặt Trời, cả hình khuyên và toàn phần đều có thể. Mùa tại Việt Nam không tự quyết kiểu; phải biết hình học của đúng lần thực.

Tỷ lệ đường kính cho biết gì?

Lấy kích thước góc Mặt Trăng so với Mặt Trời ở địa điểm: lớn hơn 1 thì nếu thẳng hàng trung tâm có thể toàn phần; nhỏ hơn 1 thì còn vành. Chỉ tỷ lệ không bảo đảm nơi bạn nằm trong dải: ngoài dải vẫn chỉ thấy một phần.

Vài phần trăm khác biệt quyết định một vòng sáng mảnh hay đĩa bị che kín. Tỷ lệ nhỏ rõ rệt tạo vành rộng; trăng lớn rõ rệt mở khả năng toàn phần dài. Tuy vậy, thời lượng còn do tốc độ bóng và vị trí trong dải, không đơn độc bởi tỷ lệ.

Gần 1 có thể tạo vành cực mảnh hoặc toàn phần rất ngắn. Ánh qua thung lũng rìa trăng làm chuỗi hạt nổi bật. Chừng nào quang cầu còn ló, bộ lọc vẫn phải dùng.

Đối bóng, nhật thực lai và tần suất

Khi đỉnh nón bóng tối kết thúc trước bề mặt, phần nối dài gọi là đối bóng chạm Trái Đất. Trong dải ấy, C2–C3 giới hạn giai đoạn hình khuyên. Nó có thể lâu hơn toàn phần, trong trường hợp rất thuận lợi tới hơn mười hai phút.

Mặt Trăng trung bình hơi nhỏ hơn Mặt Trời trên trời nên hình khuyên nhỉnh hơn toàn phần về số sự kiện. **Nhật thực lai** hiếm hơn: do độ cong Trái Đất và khoảng cách địa phương, có đoạn đường đủ gần Mặt Trăng để toàn phần, đoạn khác hình khuyên.

Mặt Trăng đang rời Trái Đất với tốc độ vài centimét mỗi năm. Trong tương lai rất xa, đĩa lớn nhất cũng không đủ che toàn Mặt Trời. Đây là tiến hóa thời gian rất dài, không phải thay đổi cần lo cho kế hoạch quan sát vài thập kỷ tới.

Trải nghiệm hình khuyên

Không có bóng tối toàn phần. Ngay cả khi che hơn 90% diện tích, phần sáng còn lại vẫn rất mạnh và lấn vành nhật hoa. Cảnh có thể nhạt, tương phản lạ và bóng khác thường; mức tối tùy bề rộng vành, mây và khí quyển, không phải lúc nào cũng giống một ngày nhiều mây.

Vành đối xứng khi đứng gần đường trung tâm là nét riêng của hiện tượng. Khe lá có thể chiếu ảnh vòng nhỏ lên đất; quan sát ảnh trên bề mặt, không nhìn xuyên khe về Mặt Trời. Chụp bằng máy hoặc kính phải giữ bộ lọc trước vật kính toàn bộ thời gian.