Các tiếp xúc C1, C2, C3 và C4 của nhật thực nghĩa là gì?

Bốn tiếp xúc và cực đại

Giờ nhật thực thay đổi theo nơi vì bóng di chuyển trên Trái Đất. Các mốc được xác định bằng quan hệ hai biên đĩa:

Cực đại không phải tiếp xúc thứ năm. Nếu địa điểm ngoài dải trung tâm, không có C2/C3 và chỉ theo một phần giữa C1/C4. Các mốc dưới chân trời có thể không được thấy dù hình học địa phương vẫn được tính.

Góc vị trí cho biết chỗ trên rìa Mặt Trời nơi chạm bắt đầu. Khi dùng kính lọc an toàn, nó giúp nhận hướng sẵn; không đồng nhất bắc–đông thiên cầu với trái–phải ảnh qua mọi thiết bị.

Quanh C2 và C3

Ngay trước toàn phần, phần Mặt Trời còn lại có thể tách thành chuỗi điểm do ánh sáng đi qua thung lũng ở rìa trăng: Baily’s Beads. Một điểm sáng nổi bên vòng vành nhật hoa tạo hình nhẫn kim cương.

Những điểm ấy vẫn là quang cầu cực sáng. Chưa được bỏ bảo vệ để ngắm chúng. Chỉ khi quang cầu đã bị che hoàn toàn trong dải toàn phần mới có khoảng an toàn nhìn trực tiếp. Phải đeo lại kính hoặc khôi phục bộ lọc trước C3, không đợi ánh ló. Hình khuyên không có khoảng an toàn này.

Trong toàn phần, vành nhật hoa và một số sao, hành tinh sáng có thể lộ ra. Khi gần C3, trình tự đảo ngược và ánh sáng rất mạnh trở lại. Biết trước mốc giúp diễn tập, nhưng an toàn không chỉ dựa vào đếm giây trên đồng hồ.

Thời lượng toàn phần phụ thuộc gì?

Ba yếu tố chính là tỷ lệ kích thước góc, tốc độ bóng và vị trí bạn trong dải. Gần đường trung tâm, bóng đi qua phần sâu hơn nên thường toàn phần dài. Gần biên, nó chỉ sượt, có thể còn vài giây.

Mặt Trăng gần cận địa trông lớn, Trái Đất gần viễn nhật làm Mặt Trời hơi nhỏ, cùng hình học chuyển động thuận lợi có thể tạo lần dài. Ở nhiệt đới gần trưa, chuyển động quay bề mặt có thể cùng hướng bóng và làm nó quét chậm tương đối. Giới hạn lý thuyết khoảng bảy phút rưỡi, không phải độ dài thông thường mọi sự kiện.

Khi đi từ Hà Nội hoặc Hạ Long tới một dải thực, hãy so đường trung tâm thật thay vì chỉ nói “đã ở trong vùng”. Sát biên có thể cho chuỗi hạt rõ hơn nhưng rất ít toàn phần. Lựa chọn mục tiêu hình ảnh không thay yêu cầu lọc ở mọi lúc còn quang cầu.

Tiếp xúc của nguyệt thực

Nguyệt thực dùng P1/P4 cho nửa tối và U1–U4 cho bóng tối. Mặt Trăng thực sự đi vào bóng nên các mốc cùng khoảnh khắc cho mọi người. Giờ đồng hồ khác theo múi giờ; độ cao và mọc lặn quyết định mốc nào nhìn được.

Nhật thực khác: mỗi nơi có C1–C4 riêng vì bóng đang chạy trên bề mặt. Không lấy giờ UTC hoặc giờ một đài nước ngoài để dùng ngay tại Việt Nam mà không chuyển đúng múi giờ và địa điểm. Tốt nhất đọc trực tiếp mốc trong chế độ thời gian đang chọn.

Vì sao vài giây có thể quan trọng?

Phần tử Bessel gói hình học bóng thành các đại lượng biến thiên theo thời gian. ΔT nối thời gian tính đều với UT1 mô tả Trái Đất quay không hoàn toàn đều. Sai khác vài giây có thể đổi vị trí bóng trên bề mặt.

Địa hình rìa trăng cũng tác động các hạt sáng và thời điểm quan sát. Độ phân giải số của phép giải không tự xóa bất định ΔT hay khí quyển. Vì vậy, dùng thời gian để chuẩn bị chứ không coi mọi chữ số là bảo đảm đo thực không sai.