Nguyệt thực: các giai đoạn, trăng đỏ và khả năng quan sát

Bóng Trái Đất và ba kiểu

Trái Đất tạo nón bóng hướng ra xa Mặt Trời. Trăng tròn ở phía ấy, nhưng quỹ đạo nghiêng khoảng 5° thường đưa nó đi trên hoặc dưới bóng. Chỉ khi gần nút mới có cơ hội vào bóng.

Trong **bóng tối, đĩa Mặt Trời bị Trái Đất che hoàn toàn theo hình học. Trong nửa tối**, chỉ một phần nguồn sáng bị che. Ở khoảng cách Mặt Trăng, nón bóng tối rộng khoảng hai lần rưỡi tới ba đường kính trăng.

• Toàn phần: toàn bộ đĩa trăng vào bóng tối.
• Một phần: chỉ một phần trăng vào bóng tối.
• Nửa tối: chỉ qua vùng nửa tối, thường mờ xám rất nhẹ, dễ bị bỏ qua.

Người ở các nơi cùng thấy Mặt Trăng quan sát chung một hiện tượng vật lý. Khác biệt là giờ trên đồng hồ, hướng đĩa, độ cao, không khí và liệu trăng có bị chân trời che. “Nửa Trái Đất ban đêm” là hình dung quy mô, không có nghĩa mọi nơi thấy đủ cả tiến trình nhiều giờ.

Các tiếp xúc trong diễn biến

Đoạn P1–U1 và U4–P4 khó nhận bằng mắt, nhất là lúc trăng chỉ mới ở mép nửa tối. Từ U1 có vết tối rõ hơn trên đĩa. Toàn phần có thể dài hơn một giờ rưỡi một chút. Lần ngày 27 tháng 7 năm 2018 là ví dụ toàn phần dài nhất thế kỷ 21, không phải một ngày tái diễn cố định.

Độ lớn bóng tối biểu diễn mức Mặt Trăng chìm vào bóng ở cực đại, bằng đơn vị đường kính trăng. Dưới 1 là một phần, từ 1 trở lên là toàn phần. Giá trị lớn cho đường đi sâu hơn, thường có khả năng toàn phần dài hơn; thời lượng thật còn tùy tốc độ và hình học.

Vì sao Mặt Trăng đỏ?

Khí quyển quanh rìa Trái Đất khúc xạ một phần nắng vào vùng bóng. Trên đường dài qua không khí, ánh xanh bị tán xạ nhiều hơn và phần đỏ dễ truyền tới Mặt Trăng. Có thể hình dung nó được chiếu bởi ánh của vành bình minh–hoàng hôn quanh Trái Đất.

Màu và độ sáng phụ thuộc trạng thái khí quyển. Bụi núi lửa trong tầng bình lưu có thể làm trăng rất tối; điều kiện khác cho cam hoặc đồng sáng. Thang Danjon có năm mức từ rất tối tới sáng đồng đỏ. Phía gần biên bóng thường sáng hơn, nên không cần cả đĩa cùng một màu.

Màu đỏ có cơ chế quang học, không phải một thuộc tính do tên lễ hội. Trăng tròn thiên văn, Tết Trung thu và việc có nguyệt thực là ba câu hỏi riêng; một ngày hội không tự tạo điều kiện nút quỹ đạo.

Quan sát và chụp ảnh

Nguyệt thực xem an toàn bằng mắt, ống nhòm hoặc kính thiên văn mà không cần bộ lọc Mặt Trời. Kiểm tra mốc nào nằm giữa giờ trăng mọc và lặn tại Hà Nội hoặc Hạ Long. Trăng có thể mọc đã bị che hoặc lặn khi còn toàn phần; cần hướng đông hoặc tây thoáng theo trường hợp.

Nhà cao, mây và mù ở đô thị, núi đảo hoặc mù biển ở vịnh là giới hạn riêng. Chân máy giúp chụp. Giai đoạn một phần có tương phản lớn giữa phần sáng và tối; toàn phần cần phơi lâu hơn. Trăng tối đi làm một số sao xung quanh lộ rõ hơn so với đêm trăng tròn bình thường.