Mưa sao băng: nguồn gốc và số bạn có thể thấy trong đêm

Nguồn gốc của vệt sáng

Sao chổi để lại bụi khi tới gần Mặt Trời. Các hạt nhỏ, nhiều hạt nhỏ hơn cát, phân bố dần trên quỹ đạo qua thời gian. Khi Trái Đất gặp chúng, tốc độ lớn làm khí và vật chất phát sáng ở cỡ 80–120 km cao. Đó là meteor, không phải một ngôi sao rơi khỏi chòm.

Các hạt cùng dòng gần song song, nên do phối cảnh các vệt kéo ngược gặp ở một điểm trên trời: tâm điểm phát xạ, hay radiant. Tên Perseids gắn Perseus, Geminids gắn Gemini. Vệt thật có thể hiện ở nhiều vùng trời, không chỉ ngay tâm điểm.

Mười hai dòng thường gặp

Các ngày là cửa sổ năm gần đúng; cực đại chính xác và cường độ đổi theo năm.

Perseids có thể dồi dào về hình học nhưng tháng 8 ở miền bắc Việt Nam có mưa mây. Geminids tháng 12 có đêm dài hơn, vẫn phải xét mù và đèn Hà Nội hoặc mây biển Hạ Long. Các dòng có tâm điểm phía nam không nên đánh giá chỉ bằng điều kiện châu Âu. Taurids thường ít nhưng đôi khi có cầu lửa sáng.

ZHR thực sự mô tả gì?

Zenithal Hourly Rate là số một người sẽ thấy trong một giờ nếu tâm điểm ở thiên đỉnh và cấp giới hạn 6,5 mag. Mức tham khảo thường cỡ 100 với Perseids, 150 với Geminids; từng năm có thể khác. Nó chuẩn hóa để so dòng, không dự báo số chắc chắn.

Độ cao tâm điểm thấp làm ít vệt vào vùng trời nhìn được. Bầu trời sáng che các vệt yếu. Chỉ số quần thể r, thường cỡ 2–3, mô tả tốc độ tăng số lượng về cấp mờ; dòng nhiều hạt yếu bị ánh sáng ảnh hưởng mạnh hơn.

Phương pháp chuẩn IMO kết hợp các yếu tố này. Dưới trời tốt có thể nhận phần đáng kể của ZHR, dưới trăng hoặc đô thị có thể chỉ ít vệt. Ngẫu nhiên từng hạt còn làm số trong một giờ dao động, không phải cỗ máy phát đúng nhịp.

Chuẩn bị một buổi quan sát

Thường sau nửa đêm nhiều tâm điểm lên cao hơn và phía Trái Đất đang quay vào hướng chuyển động thuận lợi. Nhưng đừng áp sáng sớm là tốt nhất cho mọi dòng; xem đường cao cụ thể.

Chọn lúc ít trăng, chân trời mở rộng và nhìn lệch tâm điểm cỡ 40–60° để dễ thấy vệt dài. Không cần kính vì nó thu hẹp trường nhìn. Dành ít nhất khoảng một giờ, nằm hoặc ngồi thoải mái và cho mắt thích nghi tối. Mưa theo mùa phải kiểm tra riêng; mức kỳ vọng thiên văn không bảo đảm quang trời.