Giờ vàng và giờ xanh: chọn ánh sáng cho buổi chụp

Ánh sáng ấm đến từ đâu?

Khi Mặt Trời thấp, ánh sáng đi qua nhiều khí quyển hơn. Gần chân trời, khối khí theo đường ngắm trong mô hình chuẩn có thể cỡ 38 lần so với thiên đỉnh. Tán xạ Rayleigh làm phần xanh bước sóng ngắn bị đưa khỏi chùm trực tiếp mạnh hơn, để ánh tới bạn thiên về vàng, cam và đỏ.

Sol khí và hơi mù còn tán xạ, làm giảm ánh trực tiếp và thay đổi tương phản. Tán xạ Mie không có cùng mức lệ thuộc màu mạnh như Rayleigh, dù tính chất thực còn tùy hạt. Với nhiếp ảnh, kết quả có thể là màu ấm, bóng dài tạo khối và mức sáng tiền cảnh gần nền trời hơn. Mù dày vẫn có thể làm ảnh nhạt chứ không bảo đảm một hoàng hôn đẹp.

Khúc xạ nâng mép dưới đĩa mạnh hơn mép trên, khiến Mặt Trời dẹt. Các lớp nhiệt bất thường còn làm ảnh nhiều tầng. Một chân trời biển rất thoáng đôi khi cho tia chớp xanh ngắn khoảng một–hai giây ở mép cuối, nhưng không nên săn bằng cách nhìn thẳng không bảo vệ vào Mặt Trời.

Vì sao giờ xanh có màu xanh?

Sau hoàng hôn, bề mặt không còn nhận nắng trực tiếp, nhưng khí quyển cao vẫn tán xạ ánh sáng. Ozon tầng bình lưu hấp thụ vùng vàng–cam, gọi là hấp thụ Chappuis, góp phần quan trọng tạo sắc xanh đậm. Tán xạ và đường truyền ánh sáng cũng cùng tham gia; màu thực phụ thuộc trạng thái bầu trời.

Đây là lúc độ sáng trời và ánh nhân tạo có thể cân bằng. Cửa sổ, đèn phố hay bờ vịnh sáng lên trong khi trời còn chi tiết. Ảnh kiến trúc ở Hà Nội hoặc cảnh ven Hạ Long vì thế có thể dùng giờ xanh thay vì đợi tối đen hoàn toàn.

Chọn ngưỡng độ cao nào?

Giờ vàng và xanh không có một định nghĩa pháp định chung như các ngưỡng chạng vạng. Một cách chia phổ biến là:

• Giờ vàng: Mặt Trời khoảng +6° tới −4°, bao gồm lúc mọc hoặc lặn.
• Giờ xanh: khoảng −4° tới −8°, giao với cuối chạng vạng dân dụng và đầu hàng hải.

Một số sách, phần mềm dùng 0°, −6° hay giới hạn khác. Quan trọng là xem bộ ngưỡng của công cụ và nhớ màu chuyển liên tục. Một bảng thời gian chỉ dự báo hình học, không dự báo đúng màu mây hay độ trong của buổi chụp.

Thời lượng vì sao không luôn một giờ?

Độ cao đổi nhanh hay chậm phụ thuộc góc đường Mặt Trời với chân trời, tức vĩ độ và mùa. Các ví dụ kéo dài hàng giờ ở phương bắc không thể áp nguyên cho vùng nhiệt đới. Ngược lại, gần xích đạo cửa sổ có thể đi qua rất nhanh.

Với Hà Nội và Hạ Long, hãy xem đúng ngày thay vì mặc định “một giờ trước hoàng hôn”. Cùng giờ dân dụng vào hai tháng khác nhau có thể cho hướng và độ cao rất khác. Trên vĩ độ cao, mùa hè đôi khi Mặt Trời chạy sát chân trời rất lâu; ở nhiệt đới bạn thường phải chuẩn bị sớm vì ánh sáng thay đổi nhanh hơn.

Lên kế hoạch cho buổi chụp

• Hướng sáng: điểm mọc và lặn dịch bắc–nam theo mùa. Một cảnh chụp ngược sáng tháng 3 có thể nhận nắng xiên vào tháng 6. Dùng phương vị địa phương, không lấy ví dụ 50° bắc cho Hạ Long.
• Chân trời: dãy nhà, núi đá hoặc đảo có thể cắt nắng trực tiếp sớm hơn mốc lý tưởng. Bầu trời tán xạ vẫn sáng dù đĩa đã khuất sau vật cản.
• Tới sớm: màu mây có thể đẹp khoảng 10–20 phút sau lặn, nhưng đó là khả năng chứ không phải hẹn chắc. Giữ thời gian trước và sau cửa sổ tính.
• Cân bằng trắng: tự động có thể trung hòa sắc vàng hay xanh bạn muốn giữ; chọn giá trị nhất quán để so các ảnh.
• Sáng sớm: đôi khi không khí sạch và ít người hơn, nhưng độ ẩm, sương hoặc mưa nhiệt đới có thể tạo điều kiện ngược lại. Kiểm tra thực tế thay vì khẳng định sáng nào cũng trong.