Ba giai đoạn chạng vạng bắt đầu và kết thúc khi nào?

Vì sao chưa tối ngay sau hoàng hôn?

Mặt Trời đã khuất với bạn nhưng vẫn chiếu những tầng khí quyển cao. Các tầng này tán xạ một phần ánh sáng tới mặt đất. Khi Mặt Trời xuống sâu, phần không khí còn được chiếu càng cao, loãng hơn và trả ít ánh sáng hơn. Chạng vạng vì vậy là một chuyển biến liên tục, không phải công tắc bật tắt.

Nhìn về đông sau hoàng hôn, có thể thấy một dải xám xanh của bóng Trái Đất đang nâng lên, phía trên là cung hồng thường gọi Vành đai Sao Kim. Mặt Trời hạ sâu hơn thì dải bóng lên cao và hòa vào trời tối. Mây và mù có thể che cảnh này.

Các ngưỡng −6°, −12° và −18° dùng độ cao hình học của tâm so với chân trời chuẩn, không cộng khúc xạ vào chính ngưỡng. Riêng mọc lặn có quy ước mép trên và khúc xạ, thường tương ứng tâm khoảng −0,833°.

Ba mức sáng tối

Chạng vạng dân dụng: từ hoàng hôn tới tâm −6°, hoặc sáng sớm từ −6° tới mọc. Ngoài trời thường còn đủ sáng cho nhiều hoạt động; Sao Kim và các sao sáng đầu tiên có thể hiện ra. Có thể gặp tên này trong các hệ thống quy ước thời gian khác nhau, nhưng mức ánh sáng thực còn tùy điều kiện.

Chạng vạng hàng hải: tâm từ −6° tới −12°. Tên gắn với việc còn phân biệt chân trời biển trong khi một số sao đã đủ sáng cho định hướng. Trên đất liền, chi tiết cảnh tối dần và các hình sao rõ hơn. Đầu giai đoạn thường có sắc xanh đậm hữu ích cho ảnh.

Chạng vạng thiên văn: tâm từ −12° tới −18°. Mắt có thể thấy trời gần tối, nhưng mục tiêu mờ và phép đo nhạy vẫn bị ánh dư. Dưới −18° là đêm thiên văn; điều kiện này độc lập với Mặt Trăng. Ánh trăng và đèn đô thị vẫn có thể làm trời sáng.

Buổi tối theo thứ tự trên, sáng sớm ngược lại. Bình minh thiên văn bắt đầu khi Mặt Trời đi lên qua −18°.

Thời lượng thay đổi thế nào?

Đường Mặt Trời cắt chân trời càng dốc, nó vượt cùng một khoảng độ cao càng nhanh. Gần xích đạo, chạng vạng dân dụng thường chỉ hơn hai mươi phút, toàn bộ tới −18° cỡ hơn một giờ trong điều kiện hình học thông thường. Đó là lý do vùng nhiệt đới dễ tạo cảm giác tối nhanh.

Hà Nội và Hạ Long vẫn có chạng vạng thay đổi theo mùa, không phải ở mọi ngày đều bằng ví dụ xích đạo. Nhưng không nên chuyển cửa sổ dài của Trung Âu thành thời gian cố định tại đây. Mỗi giai đoạn được xác định bằng góc, còn số phút phụ thuộc vĩ độ và ngày. Hãy kiểm tra trước, nhất là khi cần lắp thiết bị hoặc di chuyển trước lúc tối.

Khi đêm không tối hẳn

Ở vĩ độ cao vào mùa hè, ngay nửa đêm Mặt Trời cũng không xuống đủ sâu. Quanh tháng 6, phía bắc khoảng 48,6° có giai đoạn không có đêm thiên văn. Cao hơn nữa có nơi không vượt −12° hoặc −6°, tạo các đêm trắng.

Hà Nội và Hạ Long nằm xa về phía nam so với các ngưỡng ấy. Bầu trời bị mây, đèn hay ánh trăng làm sáng không có nghĩa đang diễn ra đêm trắng kiểu Bắc Âu. Đêm thiên văn ở Việt Nam và độ tối thực tế cần được đọc thành hai câu hỏi riêng.

Gợi ý quan sát và chụp ảnh

• Hành tinh sáng và Mặt Trăng thường không cần đợi hết chạng vạng. Sao Kim còn có thể ở trên trời sau khi giai đoạn này kết thúc; không chỉ xuất hiện trong lúc nhập nhoạng.
• Với Dải Ngân Hà hoặc mục tiêu yếu, chờ đêm thiên văn và xét thêm ánh trăng. Đô thị Hà Nội có thể sáng hơn nhiều so với ánh dư cuối chạng vạng.
• Tới nơi khi còn chạng vạng dân dụng để nhận đường, chuẩn bị máy và quan sát địa hình. Cho mắt khoảng 20–30 phút tránh ánh sáng mạnh. Mưa theo mùa và mù biển phải kiểm tra thực tế, không suy ra từ bảng thiên văn.